ABD’de şirketler bir yandan tarihî büyüklükte yapay zeka yatırımlarına imza atarken, diğer yandan iş gücünde sert daralmalar yaşanıyor. İşten çıkarmalar geçen yıla göre yüzde 118 arttı.
Ortaya çıkan tablo, teknoloji sektöründeki dönüşümün yalnızca finansal değil, yapısal bir değişime işaret ettiğini gösteriyor.
Danışmanlık şirketi Challenger, Gray & Christmas’ın verilerine göre, ABD merkezli işverenlerin 2026 Ocak ayında açıkladığı işten çıkarmalar geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 118 artarak 108 bin 435’e ulaştı. Böylece ocak ayı işten çıkarma verisi, 2009 küresel finans krizinden bu yana en yüksek seviyeye çıktı. İşten çıkarmalar özellikle ulaştırma, teknoloji, sağlık hizmetleri, kimya ve medya sektörlerinde yoğunlaştı.
Bu daralma, şirketlerin maliyet baskıları ve ekonomik belirsizliklerle karşı karşıya olduğu bir dönemde gerçekleşiyor. Ancak eş zamanlı olarak teknoloji devleri, yapay zeka altyapısı için tarihin en büyük sermaye yatırımlarından birini yürütüyor.
Microsoft, Meta, Amazon ve Alphabet’in Google’ı, yalnızca bu yıl yapay zekâ veri merkezleri ve altyapı projeleri için toplamda 670 milyar dolara kadar harcama yapmayı planlıyor. Bu yatırım büyüklüğü, 19. yüzyıldaki demiryolu genişlemesi, Apollo uzay programı ve ABD eyaletler arası otoyol sisteminin inşası gibi tarihsel projelerle kıyaslanıyor. Hatta ölçek açısından yalnızca 1803’te ABD’nin yüzölçümünü iki katına çıkaran Louisiana Satın Alımı’nın gerisinde kalıyor.
Şirketler bu yatırımları büyük ölçüde reklam, bulut hizmetleri ve abonelik gelirlerinden finanse ediyor. Ancak sermaye harcamalarının şirket gelirlerine oranı son yıllarda belirgin biçimde artmış durumda. Analist tahminlerine göre Meta’nın 2026’daki sermaye harcamaları, tarihinde ilk kez yıllık gelirinin yüzde 50’sini aşabilir.
Yatırımcılar başlangıçta Meta’nın artan harcama planlarına temkinli yaklaşsa da, şirketin yapay zeka destekli performans iyileştirmeleri sayesinde rekor çeyreklik kar açıklaması ve güçlü büyüme beklentisi, endişeleri sınırladı. Amazon cephesinde ise tablo farklı. Şirketin sermaye harcamalarını yaklaşık yüzde 60 artırarak 200 milyar dolara çıkarma planı, yatırımcılar tarafından olumsuz karşılandı ve Amazon’un piyasa değeri tek günde 124 milyar dolar geriledi.
Aynı dönemde birçok büyük şirket iş gücü azaltımına gidiyor. Amazon yaklaşık 16 bin çalışanını işten çıkarma kararı alırken, Dow Inc. 4 bin 500 kişilik küçülme planını açıkladı. UPS çalışan sayısını 30 bine kadar azaltmayı planlarken, Meta Reality Labs biriminde küçülmeye gidiyor. HP, Nike, Verizon ve T-Mobile gibi şirketler de otomasyon ve yapay zekâ yatırımlarına paralel olarak organizasyon yapılarını sadeleştiriyor.
Teknoloji şirketlerinin bir yandan agresif altyapı yatırımlarıyla uzun vadeli yapay zeka kapasitesini artırmaya çalışırken, diğer yandan operasyonel verimlilik adına iş gücünü daralttığını gösteriyor. Uzmanlara göre bu süreç, yalnızca konjonktürel bir maliyet yönetimi değil; şirketlerin daha az çalışanla, daha yüksek teknoloji yoğunluklu bir üretim modeline geçişini yansıtıyor.
Ekonomik yavaşlama beklentileri ve tüketici harcamalarındaki durgunluk, kısa vadede mali disiplin baskısını artırırken; yapay zeka yatırımları ise uzun vadeli büyüme stratejisinin merkezine yerleşmiş durumda. Bu ikili dinamik, önümüzdeki dönemde hem iş gücü piyasasında hem de teknoloji şirketlerinin bilanço yapılarında belirleyici olmaya devam edecek.
