Norveç, çocukların temel becerilerinin yapay zeka nedeniyle zayıflayabileceği endişesiyle ilkokullarda üretken yapay zeka kullanımını yasaklayan ilk ülkelerden biri oldu. New York da aylar sonra benzer bir karar alarak 2-K’den sekizinci sınıfa kadar öğrencilerin doğrudan kullandığı üretken yapay zeka araçlarına bir yıllık moratoryum getirdi.
Yapay zekanın eğitimde kullanımına ilişkin tartışmalar, teknolojinin öğrenmeyi destekleyen bir araç mı yoksa öğrencilerin temel becerilerini aşındıran bir kolaylaştırıcı mı olduğu sorusu etrafında yoğunlaşıyor. Norveç ise bu tartışmada en katı adımlardan birini atarak üretken yapay zekayı ilkokul sınıflarından çıkardı.
Norveç’te ağustos sonunda yürürlüğe giren düzenleme, 1’den 7’ye kadar olan sınıflarda üretken yapay zeka kullanımını yasaklıyor. 16 yaşına kadar ise yalnızca denetimli kullanıma izin veriliyor.
Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, kararın gerekçesini çocukların okuma, yazma ve temel matematik becerilerini öğrenme sürecinde yapay zekaya fazla erken başvurmasının yaratabileceği risklerle açıklamıştı.
Norveç’in kararı, Avrupa Birliği’nin yapay zeka düzenlemelerindeki önemli bir boşluğu da gündeme getirdi. AB Yapay Zeka Yasası eğitim alanını yüksek riskli bir alan olarak tanımlasa da düzenleme, öğrencilerin doğrudan kullandığı ChatGPT benzeri üretken yapay zeka araçlarını aynı kapsamda ele almıyor. Yasa’nın Ek III’ünde eğitim “yüksek riskli” alanlardan biri olarak sınıflandırılıyor. Ancak burada esas olarak okulların ve eğitim kurumlarının öğrenciler hakkında karar vermek amacıyla kullandığı yapay zeka sistemleri düzenleniyor.
Örneğin öğrencilerin kabulü, sınavların gözetimi veya öğrenme sonuçlarının değerlendirilmesi gibi uygulamalar kapsamda bulunuyor.
Buna karşılık öğrencilerin ödev hazırlamak, metin yazmak veya sorularına yanıt almak için kullandığı üretken yapay zeka araçları doğrudan aynı kategoride değerlendirilmiyor.
Üstelik yüksek riskli sistemlere ilişkin bazı yükümlülüklerin uygulanma takvimi de ertelendi. “Dijital Omnibus” olarak adlandırılan revizyonla Ek III kapsamındaki uyum için son tarih Aralık 2027’ye çekildi.
Bununla birlikte AB’de yapay zeka okuryazarlığı konusunda bağlayıcı bir düzenleme bulunuyor. Yapay Zeka Yasası’nın 4. maddesi, Şubat 2025’ten itibaren yapay zeka kullanan şirketlerin çalışanlarının yeterli düzeyde yapay zeka okuryazarlığına sahip olmasını sağlamasını öngörüyor.
NEW YORK SIRADA
Norveç’in kararından aylar sonra ABD’nin en büyük okul bölgesi olan New York da öğrencilerin üretken yapay zeka kullanımına yönelik kapsamlı bir kısıtlama getirdi.
New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani ve Okullar Şansölyesi Kamar Samuels, 2-K’den sekizinci sınıfa kadar öğrencilerle doğrudan etkileşime giren üretken yapay zeka araçlarına bir yıllık moratoryum ilan etti.
Kararın yaklaşık 600 bin öğrenciyi, yani kentteki devlet okulu öğrencilerinin yaklaşık üçte ikisini etkilemesi bekleniyor.
Kent yönetimi ayrıca yeni güvenlik standartlarını karşılamayan daha önce onaylanmış 38’den fazla sınıf içi programdaki yapay zeka özelliklerini devre dışı bırakacak. Yardımcı sohbet robotlarının tüm sınıf seviyelerinde kullanımına da izin verilmeyecek.
Öğretmenler ise ders planlama amacıyla yapay zeka kullanmaya devam edebilecek. Ancak not verme veya kriz yönetimi gibi alanlarda yapay zeka kullanımı yasaklanacak.
Liselerde ise sınırlı sayıda pilot uygulamaya izin verilecek. Okul başına en fazla beş sınıfın katılabileceği programlarda toplam 50 bin öğrenciyle sınırlı bir uygulama yapılacak. Diğer lise öğrencileri ise yılda iki kez yapay zeka okuryazarlığı dersi alacak.
Los Angeles Birleşik Okul Bölgesi de kalıcı bir politika oluşturana kadar öğrencilerin cihazlarından üretken yapay zeka araçlarına erişimi geçici olarak engelliyor. Ayrıca ekran süresini azaltmaya yönelik politika kapsamında en küçük öğrenciler için okullar tarafından verilen cihazların kullanımını da sınırlandırdı.
ABD’de en az 37 eyalet okullar için yapay zeka konusunda resmi rehber yayımlamış durumda. Ancak yapay zeka okuryazarlığının nasıl tanımlanacağı ve öğrencilere nasıl öğretileceği konusunda ülke genelinde ortak bir yaklaşım bulunmuyor.
