İngiltere’de bir hasta, ameliyat sırasında gerçek zamanlı yapay zeka desteğiyle beyin tümöründen kurtuldu. Sistem, cerrahlara kritik damar ve sinirlerin konumunu göstererek tümörün güvenli biçimde mümkün olan en büyük bölümünün çıkarılmasına yardımcı oldu.
İngiltere’deki University College London Hospital’da 48 yaşındaki iki çocuk babası Rhys Hibbert’ın hipofiz bezinde bulunan tümör, cerrahların yapay zekadan gerçek zamanlı destek aldığı operasyonla çıkarıldı. Hibbert’ın tümörü, kafatasının tabanında bulunan hipofiz bezinde büyüyordu. Görme sinirleri ve beyne kan taşıyan karotis damarlarının hemen yakınında yer alan tümör, zamanla hastanın çevresel görüşünü daraltmaya başlamıştı. Cerrahlar, tümörü çıkarırken bu kritik yapılara zarar vermemek zorundaydı.
Yapay zeka operasyonun canlı görüntüsünü analiz etti. Sistem, ameliyat sırasında endoskoptan gelen video akışını gerçek zamanlı olarak işledi, cerrahi aletleri takip etti ve damar ile sinirlerin bulunabileceği bölgeleri ekranda işaretledi. Böylece cerrahların, tümörü çıkarabilecekleri en güvenli alanları belirlemelerine yardımcı oldu.
Teknoloji, akıllı telefonlardaki yüz tanıma sistemlerine benzer bir prensiple çalışıyor. Ancak yüzleri tanımak yerine beynin kritik anatomik yapılarını tespit ediyor. Sistem, yüzlerce hipofiz tümörü ameliyatının videosu kullanılarak eğitildi. Araştırmacılar, bu görüntülerde damar ve sinirleri tek tek işaretleyerek yapay zekanın bu yapıların özelliklerini öğrenmesini sağladı.
Araştırmaya öncülük eden Profesör Hani Marcus, yapay zekanın çoğu cerrahın kariyeri boyunca görebileceğinden daha fazla operasyon verisiyle eğitildiğini belirterek sistemi “uzman bir ikinci göz” olarak tanımladı. Marcus’a göre teknolojinin en önemli özelliklerinden biri ise diğer deneysel sistemlerden farklı olarak ameliyat sırasında gerçek zamanlı çalışması.
İngiltere’de bir cerrahın yılda ortalama 10 ila 20 arasında bu tür ameliyat gerçekleştirdiği belirtilirken, tümörün tamamının çıkarılamama ihtimali yüzde 25 ila 50 arasında değişiyor. Büyük bir kan damarının zarar görme riski ise yüzde 0,5 ila 2 seviyesinde bulunuyor. Yapay zekanın bu kritik aşamalarda cerrahlara ek bir görüş sağlaması, ameliyatların güvenliğini artırma potansiyeli taşıyor.
Araştırma ekibinin hedefi ise sistemi çok daha ileri taşımak. Profesör Marcus, gelecekte cerrahların ihtiyaç duyduklarında danışabilecekleri bir tür “ChatGPT” geliştirmek istediklerini söyledi. Buna göre yapay zeka ameliyat sırasında öneriler sunabilecek ancak son karar ve kontrol her zaman cerrahta olacak.
Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü (NIHR) ve Google tarafından desteklenen proje, gerçek ameliyatta kullanılmadan önce yıllarca laboratuvar ortamında test edildi. İlk gerçek operasyonun ardından ekip, teknolojiyi daha geniş bir hasta grubunda değerlendirmek üzere kapsamlı bir klinik çalışma hazırlıyor.
Ameliyatın ardından Hibbert’ın görme yetisinde belirgin bir iyileşme görüldü. “Gözlerimi açtığımda 360 derece görüşe kavuşmuşum gibi hissettim” diyen Hibbert, ameliyattan önce yaşadığı yorgunluk ve diğer yan etkilerin de ortadan kalktığını belirtti.
