Yapay zeka araçlarının İran’a yönelik saldırıları mümkün kılmak için kullanılması, uzmanlara göre “düşünce hızından daha hızlı” bombardımanların yaşandığı yeni bir dönemin habercisi. Bu durum, insan karar vericilerin devre dışı kalabileceğine dair endişeleri de beraberinde getiriyor.
Anthropic’in yapay zeka modeli Claude’un, hedef belirlemeden hukuki onaya ve saldırının başlatılmasına kadar uzanan süreci — yani “öldürme zincirini” (kill chain) — kısaltan teknoloji kapsamında ABD ordusu tarafından saldırı dalgasında kullanıldığı bildirildi.
İran saldırılarından önceki günlerde ABD yönetimi, yapay zekanın tam otonom silahlar ya da ABD vatandaşlarının gözetimi için kullanılmasına izin vermeyi reddettiği gerekçesiyle Anthropic’i sistemlerinden çıkaracağını açıklamıştı. Ancak geçiş süreci tamamlanana kadar model kullanılmaya devam ediyor. Anthropic’in rakibi OpenAI ise modellerinin askeri kullanımına ilişkin Pentagon ile kendi anlaşmasını hızla imzaladı.
İngiltere’deki The Guardian gazetesinin araştırmasına göre, bu alanda çalışan akademisyenlere göre yapay zekâ, karmaşık saldırılar için gereken planlama süresini dramatik biçimde kısaltıyor. “Karar sıkışması” (decision compression) olarak adlandırılan bu durumun, askeri ve hukuki uzmanların yalnızca otomatik saldırı planlarını onaylayan birer imza makamına dönüşmesine yol açabileceği endişesi var.
San Francisco merkezli Anthropic, 2024 yılında modelini o zamanki ismiyle ABD Savunma Bakanlığı ve diğer ulusal güvenlik kurumlarında savaş planlamasını hızlandırmak amacıyla devreye aldı. Claude, savaş teknolojileri şirketi Palantir’in Pentagon ile birlikte geliştirdiği bir sistemin parçası oldu. Amaç, “istihbarat analizini dramatik biçimde iyileştirmek ve yetkililerin karar alma süreçlerini desteklemek” olarak açıklandı.
KARAR VERME SİSTEMİNİ ETKİLİYOR
Newcastle Üniversitesi’nde siyasal coğrafya alanında kıdemli öğretim görevlisi ve “öldürme zinciri” uzmanı Craig Jones, “Yapay zekâ makinesi hangi hedeflerin vurulacağına dair önerilerde bulunuyor; bu da bazı açılardan düşünce hızından bile daha hızlı” dedi. “Hem ölçek hem hız söz konusu. Rejimin hava balistik füzelerle karşılık verme kapasitesini ortadan kaldırırken eş zamanlı olarak suikast tarzı saldırılar yürütüyorsunuz. Tarihsel savaşlarda bu günler ya da haftalar alabilirdi. Şimdi her şeyi aynı anda yapıyorsunuz.”
En yeni yapay zekâ sistemleri, drone görüntülerinden telekomünikasyon dinlemelerine ve insan istihbaratına kadar potansiyel hedeflere ilişkin devasa veri yığınlarını hızla analiz edebiliyor. Palantir’in sistemi, makine öğrenimi kullanarak hedefleri belirliyor, önceliklendiriyor ve mevcut mühimmat stoklarını ile benzer hedeflerdeki geçmiş performansı dikkate alarak silah öneriyor. Ayrıca bir saldırının hukuki dayanağını değerlendirmek için otomatik akıl yürütme yöntemleri kullanıyor.
Queen Mary University of London’da etik, teknoloji ve toplum profesörü olan David Leslie, “Bu, askeri strateji ve askeri teknolojinin bir sonraki çağı” dedi. Ancak yapay zekaya aşırı güvenin “bilişsel yük boşaltımı”na (cognitive off-loading) yol açabileceği uyarısında bulundu. Saldırı kararı vermekle görevli insanlar, düşünme sürecini makine üstlendiği için sonuçlardan duygusal olarak kopabilir.
İran’ın savaş sistemine hangi yapay zeka sistemlerini entegre ettiği bilinmiyor; ancak 2025’te füze hedefleme sistemlerinde yapay zeka kullandığını iddia etmişti. Uluslararası yaptırımlar nedeniyle İran’ın yapay zekâ programı, ABD ve Çin gibi “yapay zeka süper güçleri” ile kıyaslandığında oldukça sınırlı görünüyor.
Leslie, “Avantaj karar alma hızında; daha önce günler ya da haftalar sürebilecek planlama artık dakikalara ya da saniyelere iniyor. Bu sistemler insan karar vericilere seçenekler sunuyor ancak değerlendirme için çok daha dar bir zaman aralığı bırakıyor” diye konuştu.
Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsü’nde araştırma görevlisi Prerana Joshi ise “Yapay zeka kullanımı giderek yaygınlaşıyor. Ülkelerin savunma altyapılarında; lojistikten eğitime, karar yönetiminden bakıma kadar birçok alanda uygulanıyor” değerlendirmesini yaptı.
Joshi, “Yapay zeka, karar vericilerin ve bu zincirde yer alan herkesin verimliliğini ve üretkenliğini artırmasına olanak sağlayan bir teknoloji. Veriyi çok daha hızlı sentezleyerek karar süreçlerini destekliyor” ifadelerini kullandı.
